DEDE KORKUT HİKAYELERİ’NDE YER ALAN KALIP SÖZLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

  • Necmi AKYALÇIN Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi/TÜRKİYE https://orcid.org/0000-0001-7461-7773
  • Damla AYDOĞAN Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi/TÜRKİYE
Anahtar Kelimeler: Dede Korkut Hikâyeleri, Kalıp Sözler, Söz Varlığı

Özet

Dede Korkut Hikâyeleri, dönemin toplumsal, kültürel değerleriyle dil özelliklerinin ortaya konması açısından son derece önemlidir. Dede Korkut Hikâyeleri 15. yüzyılın sonu ile 16. yüzyılın başı arasında yer alan bir tarihte yazıya geçirilmiştir. Bu çalışmada Muharrem Ergin tarafından yayımlanan “Dede Korkut Kitabı”nda yer alan 12 hikâye incelenmiştir. Halkın yaşamından beslenen bu hikâyelerde o dönemin iletişim, temenni, iyi dilek gibi amaçlarla kullanılan kalıp sözlerin yer aldığı görülmüştür.  Bugün de Türk dilinin söz varlığı içinde önemli bir yere sahip kalıp sözlerin 15. yüzyılda da o kullanılmış olduğunun ortaya konması önemlidir. Bugüne değin Dede Korkut Hikâyeleri ile ilgili birçok çalışma yapılmıştır. Ancak bu çalışmaların arasında kalıp sözler üzerine yapılmış bir söz varlığı çalışmasına rastlanamamıştır. Bundan dolayıdır ki hikâyeler, kullanılabilecek kalıp sözlerin varsayımı ile irdelenmiştir. İletişim sözleri olarak da adlandırılan kalıp sözler, Türk dilinin söz varlığı içerisinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmayla Dede Korkut Hikâyelerinde geçen, “Vallah”, “Tanrınun buyruğı-y-ile Peygamberün kavli-y-ile”, “Hoş kalun”, “Sağ mısın esen misin” gibi kalıp sözler saptanarak ortaya konmuştur

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.

Referanslar

AKSAN, D., (1996), Türkçenin Sözvarlığı, Ankara: Engin Yayınevi
AKYALÇIN, N., (2007). Türkçe İkilemeler Sözlüğü Tanıklı, Anı Yayıncılık, 1. Baskı, Ankara.
AKYALÇIN, N., (2012). “Türkçemizin İncileri Atasözlerimiz Tanıklı Sözlük”. Ankara: Eğiten Kitap.
AKYALÇIN, N., (2012). Türkçemizin Anlamsal Zenginlikleri Deyimlerimiz. Ankara. Eğiten Kitap.
BİLGİN, M., (2006). Anlamdan Anlatıma Türkçemiz. Ankara: Anı Yayıncılık.
ÇETİN, S., (2015). Dede Korkut Kitabı’nda İkileme Yapısındaki Niteleme Sıfatları, III. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kongresi: Dede Korkut ve Türk Dünyası, Çeşme-İzmir, 19-25 Ekim, 373-381.
DEMİRTAŞ, A., (2008). Dede Korkut Hikâyelerinde “Gerek” Kelimesi ile Kurulu Cümleler, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 3/1 Winter, s. 14-21 .
EKER, S., (2002). Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
ERCİLASUN, A. B., (2004). Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları.
ERGİN, M., (1964). Dede Korkut Kitabı, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
ERGİN, M., (1999). Türk Dil Bilgisi. İstanbul. Bayrak Basım.
EROL, Ç., (2007). Türkiye Türkçesinde Kalıp Sözler Üzerine Bir İnceleme, T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul
GÖKDAYI, H., (2008), Türkçede Kalıp Sözler, Bilig-Kış, Sayı:44, Sf:90-108.
GÖKDAYI, H., (2015), Türkçede Kalıp sözler, Ankara: Kriter Yayınevi.
GÜL, R., (2008). Dede Korkut Hikayelerinde Söz Kalıpları, D.Ü. Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, sayı: 10, s.100-105.
KARAMANLIOĞLU, A, F., (1978). Türk Dili (2.Baskı). İstanbul: Dergâh Yayınları.
KORKMAZ, Z., (1992), Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yayınları.
TİRAŞ, Y. C., ERTÜRK, H. İ., (2016). Dede Korkut Kitabında Geçen Atasözlerinin Anlamsal İncelemesi ve Türkiye Türkçesindeki Eş Anlamlıları, Journal of Turkish Language and Literature, Volume:2, Issue: 4, Autumn, (135-150).
TOR, G., (2011). Mersin'den Birkaç Kalıp Söz (İlişki Sözü) Üzerine, Prof. Dr. Mine Mengi Adına Türkoloji Sempozyumu, Adana, 20- 22 Ekim 2011, 766-786.
TULU, S., (2019). Dede Korkut Kitabında Sıfat-Fiilli Tamlama Grupları ve Bunların Aktarımı Üzerine, JOTS, 3/2, s.451-470.
TÜRK, V., DOĞAN, Ş., ŞERİFOĞLU, Y., (2012). Tarihi Türk Lehçeleri Eski Anadolu Türkçesi Dersleri, İstanbul: Kesit Yayınları.
VURAL, H., (2004) Dede Korkut Anlatılarında Söz Tekrarları, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı.
VURAL, H., (2013). Dede Korkut Destanlarında Geçen Atasözleri Üzerinde Bir İnceleme, International Burch University I. Uluslarası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi, 17-19 Mayıs, Saraybosna., Bildiri Kitabı I, s. 367-374.
Yayınlanmış
2019-10-31
Nasıl alıntı yapılır
AKYALÇIN, N., & AYDOĞAN, D. (2019). DEDE KORKUT HİKAYELERİ’NDE YER ALAN KALIP SÖZLER ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. HOMEROS, 2(4), 155-164. https://doi.org/10.33390/homeros.2.017
Bölüm
Articles